سخنرانی سفیر در دانشگاه کمپلوتنسه - ایران و سیاست خارجی آن

بسم الله الرحمن الرحیم

این سخنرانی در تاریخ 20/12/1393 در دانشکده علوم ارتباطات دانشگاه کمپلوتنسه مادرید ایراد شده است:

اساتید و دانشجویان محترم؛

در ابتدا مایلم از برگزار کنندگان این کنفرانس بویژه از  پروفسور ابو وردا بخاطر ابتکار برگزاری این نشست سودمند تشکر کنم. از حضور در جمع شما اساتید، دانشجویان و فرهیختگان مفتخرم و امیدوارم در رسیدن به هدف این سمینار برای آشنایی با اصول و رویکردهای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران موفق باشید. قبل از آن، با یادآوری حادثه تلخ تروریستی 11 مارس 2004 که 192 شهروند بیگناه اسپانیایی جان خود را از دست دادند، انزجار خود را از اقدامات تروریستی تحت هر نام و نشان و به هر بهانه و هدف اعلام و با قربانیان اقدامات تروریستی ابراز همدردی می کنیم ما با مبارزه جدی و قاطع با تروریسم در کنار آنها ایستاده ایم.   

حضار گرامی؛

سـیـاسـت خارجی یکی از متعالی ترین امور عمومی در زندگی امـروزین بشر مـی بـاشـد؛ چـرا که وظیفه خطیر تأمین صلح، دفع تهدید، جلب منافع و تولید امنیت را بر عهده دارد. ابزار دیپلماتیک رسمی و غیررسمی عمده ترین مسیرهای شناخته شده تأمین اهداف مزبور می باشند.

کشورها در عرصه سـیـاسـت خارجی اهداف مختلفی از قبیل:حـفـظ وضـع مـوجود، برهم زننده وضع موجود، رهبر منطقه ای، رهـبری قوم گرایانه منطقه ای و فرامنطقه ای، رهبری فرهنگی و مذهبی منطقه ای و فـرا مـنـطـقـه ای، ژانـدارم منطقه ای، هژمون جهانی، رهبری مخالفت با هژمون جهانی و دهها نقش دیگر را دنبال می کنند. جمهوری اسلامی ایران بدنبال طراحی الگوی تمدن اسلامی –ایرانی بر اساس تعامل  و همکاری منطقه ای و بین المللی است. 

بر اساس تصریح قانون اساسی، اصول و مباني سياست خارجي مبتنی بر «دكترين اسلامي» شاملموارد زیر می باشد:

1)گسترش روابط بر اساس مباني اسلامي و انسانيکرامت و عزت انسان ها، تحقق سعادت و رفاه بشری در کل جامعه جهانی در سایه صلح، آزادی و برابری انسانها 2) احترام متقابل و عدم دخالت در امور داخلي يكديگر 3) روابط حسنه و مسالمت آميز 4) آزادي‑ استقلال 5) نفي سلطه‌گري و سلطه‌پذيري 6) اصل نه شرقي‑ نه غربي 7) دفاع از كيان اسلام و عزت مسلمين 8) دفاع از مستضعفين و مظلومين جهان.

سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در حال حاضر باید پاسخگوی چهار نیاز اساسی باشد:

1دفع تهدیدات و مخاطرات، بیشینه سازی منافع، تقویت موجودیت و گسترش عقبه راهبردی نظام در داخل و خارج از مرزها

2 -نوسازی و توسعه همه جانبه کشور و رفاه مادی و معنوی قابل قبول برای مردم

3حفظ ماهیت اسلامی کشور و سازگار نمودن اهداف ملی با اهداف فراملی

4الگو پردازی تمدن نوین اسلامی - ایرانی بر پایه مردمسالاری دینی، اعتماد سازی، تنش زدایی، بسط روابط خارجی و مقابله با روندهایی که منافع ملی کشور را با چالش مواجه می‏سازد.

مؤلفه های اساسی در شکل گیری استراتژی های سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران را می توان در میان چهار منبع و نظام معنایی ملی گرایی، اسلام گرایی، همسوگرایی و بین الملل گرایی جستجو نمود. ملی گرایی بر ملیت ایرانی استوار است و «ایرانیت» مفهوم کانونی و قوام بخش آن است. اسلام گرایی، مبتنی بر آموزه های مذهب تشیع است و «اسلامیت تعاملگرای شیعی» نقطه کانونی آن را تشکیل می دهد. همسوگرایی، بر اساس تضمین منافع کشورهای همسو و مکمل است که اندیشه محوری آن «حسن همجواری، تعاملگرایی  و عدم تعهد» می باشد. گفتمان بین المللی، حول مفهوم حقوق بین الملل شکل می گیرد که عناصر زیربنایی آن اصول حاکمیت ملی و مسئولیت بین المللی است.

از آنجا که جمهوری اسلامی ایران از همان ابتدای تشکیل بر اساس آموزه های اسلامی با هدف گسترش عدالت، آزادی خواهی، برابری و صلح در جهان و برای سعادت نوع بشر بنیان نهاده شد، بنابراین گسترش روابط با کلیه ملت ها و کشورهای جهان براساس احترام متقابل و منافع مشترک، نفی هر گونه سلطه گری و سلطه پذیری و تأکید بر نهادینه شدن حقوق بین الملل، تلاش در جهت کاهش تشنج در منطقه و جهان، تقویت انسجام و وحدت کشورهای اسلامی و غیر متعهد و تقویت چندجانبه گرایی بین المللی از جمله اهداف سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در گذشته ، حال و آینده به شمار می رود.

در عین حال این سیاست خارجی عقلایی مبتنی بر همکاری و همزیستی سعی می کند با تشویق به تقویت ساختارهای جهانی، نظام بین المللی را به گونه ای توانمند گرداند که توان اثر گذاری منطقی بر تحولات محیط بین المللی را داشته باشد. مقصود از اثر گذاری منطقی، نفی کاربرد زور در روابط بین الملل است که منشور ملل متحد نیز به آن اذعان دارد. افتخار ایران و جمهوری اسلامی ایران آن است که هیچ گاه در طول تاریخ تجاوزی را به کشوری صورت نداده، و همواره با وجود آنکه در کانون مطامع جهانی قرار داشته، اما در ترتیبات صلح آمیز جهانی نقش مؤثر و فعال داشته است.

سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران دارای مولفه های خاص شرایط داخلی و محیطی است که ایران در آن قرار دارد. جمهوری اسلامی ایران در حال تجربه تحولات مهم و عظیمی در داخل است. جامعه نوپای ایران در آغاز راه مردم سالاری دینی است. تحولاتی که ما اکنون در داخل با آن روبرو هستیم در منطقه منحصر به فرد است. ما به سمت جامعه ای حرکت می کنیم که در آن توسعه همه جانبه بر مبنای آزادی، مردم سالاری و دینداری اصل اساسی و محور آن را تشکیل میدهد.

محیط پیرامونی جمهوری اسلامی ایران که شاید حساس ترین محیط جهان باشد، سرشار از تهدیدات و فرصت هایی است که منافع و امنیت ملی ما را تحت تأثیر خود قرار می دهد. تروریسم، افراطی گری، مواد مخدر، پناهندگی، دزدی دریایی، نظامی گیری، فرقه گرایی از واژگان کلیدی منطقه پیرامونی ما است. سیاست خارجی ایران بدنبال ان است که تهدیدات را دفع نموده و یا آنان را به فرصت تبدیل نماید. این اهداف باید از مسیر عقلانیت، همکاری و همزیستی و با تکیه بر سه اصل عزت، حکمت و مصلحت پیگیری شود و توانایی ایجاد تعادل و توازن و هماهنگی میان ایدئولوژی، پراگماتیسم و عقلانیت را در شرایط گوناگون داشته باشد.

مسئولیت دولت ها در حفظ نظم، امنیت و صلح جهانی از جمله مواردی است که جمهوری اسلامی ایران در سیاست خارجی خود به آن اهمیت زیادی می دهد. (در اینجا مایلم به سرباز کشته شده اسپانیایی در لبنان و دیگر صلحبانانی که قربانی تجاوز شده اند ادای احترام نمایم) حفظ صلح و نظم جهانی مسئولیت تمامی ملت ها و دولت ها است. عدم نقض قواعد و هنجارهای بین المللی نیز وظیفه تمامی دولت ها است و نمی توان هیچ دولتی را از مسئولیتی که نسبت به نظام بین المللی دارد معاف دانست. این امر تنها از طریق توسعه چندجانبه گرایی و احترام به حقوق بین الملل ممکن است.

استفاده ابزاری و دوگانه از مصادیق، مفاهیم و سازوگارهای حقوق بین الملل از جمله از سازمان های بین المللی، معاهدات بین المللی و قواعد بین المللی از جمله مواردی است که نیاز به مراقبت و بازتعریف دارد. هیچ کشوری نباید خود را از اجرای تعهدات بین المللی مصون بدارد، شرکای بین المللی خود را از اجرای تعهداتشان مورد استثنا قرار دهد و با استفاده ابزاری از مصادیق عام مانند حقوق بشر، دفاع مشروع و حمایت از معارضه دموکراتیک؛ صلح و امنیت بین المللی را به مخاطره افکند.

در اینجا مایلم در خصوص مواضع و رویکردهای سیاست خارجی کشورم نکاتی را اعلام دارم:

دولت تدبیر و امید و اعتدال به ریاست جناب آقای روحانی برای سیاست خارجی خود رویکرد تعامل سازنده را برگزیده است که گسترش و تعمیق مناسبات همه جانبه و برادرانه با همسایگان، تقویت مناسبات دوستانه با جهان اسلام و تقویت روابط متقابلا سودمند با کشورهای اروپایی از بخش های برجسته این رویکرد است. ایران و اسپانیا با تکیه بر روابط مودت آمیز 600 ساله در سیاست اروپایی ایران جایگاه مستحکمی دارد.

ایران بازیگر با نفوذ خاورمیانه و دارای دقیق ترین اطلاعات و تحلیل ها از تحولات منطقه است. ایران به دلیل موقعیت سوق الجیشی خود در مرکز یک حوزه بحرانی و شناخت تاریخی و ملموس از نیروهای درگیر و نزدیکی جغرافیایی، دارای نگاه راهبردی به مشکلات و بحران ها و راه حل های عینی و واقع بینانه برای حل پایدار چالش های منطقه است. بازگشت بعضی از کشورها به راه حل های ارائه شده چهار سال قبل ایران برای مقابله یا تروریست های داعش و راه حل سیاسی بحران سوریه تنها نمونه هایی از مسائلی است که این روزها رسانه های گروهی سراسر جهان آنرا پوشش می دهند. این مزیت و قدرت دیپلماسی ایران است. بدون کمک های راهگشای ایران، حل بسیاری از این چالش ها ناممکن است. ما هیچگاه از ارائه کمک به شرکای بین المللی خود برای حل مشکلات سیاسی و امنیتی منطقه کوتاهی نکرده ایم، اما بعضی از کشورها خود را از ظرفیت های کاربردی ایران محروم کرده اند. پیش نیاز این همکاری همه جانبه، فراهم نمودن یک فضای تعاملی صادقانه است. اسپانیا به عنوان یک کشور ذینفوذ در صحنه جهانی و با حضورش در اتحادیه اروپا، ناتو و در شورای امنیت می تواند نگاه دوباره ای به بحران های خاورمیانه بیندازد و شرکای خود را نیز به بازنگری در استراتژی هایشان تشویق نماید.

در حالیکه بعضی از کشورهای جهان مدعیان اصلی ژست های نوعدوستانه و صلح جویانه هستند، اما با بکارگیری زبان تهدید، تحریم و تحقیر؛ گسیل تسلیحات؛ ایجاد و تقویت گروههای تروریستی؛ ایجاد آشوب و انقلاب های رنگی با هدف سرنگونی رژیم های غیرهمسو؛ بمباران تبلیغاتی مخالفان با کمک امپراطوری های رسانه ای تحت نفوذ؛ قرار دادن کشورهای مستقل در لیست خودساخته محور شرارت یا تهدید امنیت ملی و بین المللی و یا ناقض حقوق بشر، عملا در مسیر برهم زدن ثبات منطقه ای و امنیت بین المللی حرکت می کنند. بکارگیری ابزارهای اهانت آمیز و تقابلی، نشانگر یک سیاست خارجی فعال، پیشرو و صلح جو نیست و سنخیتی با احترام به ملتها و فرهنگ ها و تکریم شأن انسان ها ندارد. پیشنهاد ما تغییر رفتار سیاست خارجی با توسل به ابزارهای دوستانه و تعاملی و اتخاذ زبان تکریم و گفتگوی متمدنانه است.   

 

ایران قربانی اصلی تروریسم و جدی ترین شریک بین المللی در مبارزه با آن است. ائتلاف بین المللی برای مبارزه با داعش طی ماه های  گذشته تنها 1 % از اراضی تحت اشغال داعش را آزاد نموده، اما ایران از طریق دولت های مرکزی در مقابل داعش ایستاده و ضربات اساسی بر آن وارد کرده است. تجربه پیدایش القاعده، طالبان، جبهه النصره و ارتش آزاد نشان داد که نمی شود از گروه های افراطی، برای مقابله با کشورهای مخالف، استفاده ابزاری کرد و پس از آن، از عوارض پیدایش این افراط، در امان ماند.جهان باید علیه تروریسم متحد شود. همه باید ابزارهای سیاسی، قضایی، اطلاعاتی، بانکی خود را علیه ترویسم بکار گیرند و هر اقدامی باید از مسیر دولت های منطقه صورت پذیرد.

ایران مقابله با تروریسم در عراق و سوریه ( از طریق دولت های مرکزی و اقلیم کردستان) را از سه سال قبل آغاز کرده بود. زمانی که ما به جهان در مورد خطر این تروریست ها هشدار می دادیم، غرب در حال معامله و مذاکره با آنها بود. ج.ا.ایران بدلیل وجود ابهام و علامت سوال جدی در شکل و محتوای ائتلاف ضد تروریستی، غیرمنطقی و غیرواقع بینانه بودن آن و انجام اقدامات و بازیگران متناقض در درون ائتلاف حاضر به همکاری با آن نشد. در عین حال ایران با توجه به مرز طولانی 1200 کیلومتری با عراق و با توجه به ماهیت خطرناک تروریست ها، از هیچ کمکی برای کمک به کشورهای درگیر مبارزه با تروریسم داعش کوتاهی نکرده و در خط مقدم مبارزه قرار دارد.

حضار محترم؛

فـن آوری هـسـتـه ای در تمامیت آن شامل تحقیق و توسعه و غنی سازی یکی از اساسی ترین نیازهای نسل های کنون و آتی و حق مسلم ملت ایران است. دانش هسته ای کشور، بومی و در جهت مقاصد صلح آمیز است و جمهوری اسلامی ایـران بـر اسـاس مـبـانـی دیـنـی و فـقـهـی، هـیـچ گـاه قائل به استفاده از سلاح های کشتار جمعی نبوده و نیست.

    ما با شرکای مذاکراتی در 1 + 5 هم عقیده هستیم که فعالیت های هسته ای ایران منحصرا صلح امیز و تحت نظارت عادی بین المللی باشد و البته عدم توافق بهتر از یک توافق بد است. توافق باید یک مرحله ای و بدون ابهام و شامل همه کلیات و جزییات باشد تا از دست اندازی و تفسیر منفعت طلبانه بدور باشد. همانگونه که از اولین روز مذاکرات در ژنو در سال 2013 توافق گردیده است رفع تحریم های ظالمانه بخش غیر قابل مذاکره هر توافق برد – برد است.  

مذاکرات هسته‌ای میان ایران و کشورهای ۱+۵ در ماه‌های گذشته، با جدیت و امیدواری متقابل به‌پیش رفته و اینک به حساس ترین نقطه خود رسیده است. مخالفان توافق در واشنگتن و تل آویو در حال تخریب آن و دوستان توافق در سراسر جامعه بین المللی بخصوص در مادرید در حال کمک به آن هستند. جمهوری اسلامی ایران به گواهی همه ناظران بین‌المللی، با صداقت و اراده سیاسی به تعهدات خویش عمل کرده است. ما با حسن‌نیت و جدیت، به تداوم مذاکرات هسته‌ای با کشورهای طرف مذاکره، بر مبنای اعتماد متقابل، رفع دوسویه ابهامات، موضع برابر، احترام متقابل و اصول پذیرفته شده بین‌المللی، پایبند هستیم.در صورتی که بتوانیم در حل این مسئله به موفقیتِ کامل دست یابیم، فضای کاملاً متفاوتی به ‌لحاظ همکاری های منطقه ای و جهانی بوجود خواهد آمد، که در سایه آن، امکان تمرکز بر حل مسائل مهم منطقه از جمله مسئله بسیار مهم مبارزه با خشونت و افراطی گری در منطقه، فراهم خواهد شد.

از حوصله شما سپاسگزارم.

  

وزارت امورخارجه | رواديد الكترونيك | تماس با ما | نقشه سایت | جستجو | گالری تصاویر